Een kingmaker is een situatie in een bordspel waarin een speler zelf niet meer kan winnen, maar wel de doorslag kan geven in wie van de overgebleven spelers wél wint. Die speler heeft dus geen kans meer op de overwinning, maar zijn of haar acties kunnen bepalen wie er met de winst vandoor gaat — vaak onbedoeld, soms bewust.
De term komt oorspronkelijk uit de politiek en geschiedenis: een “kingmaker” is iemand die zélf geen koning wordt, maar wél bepaalt wie het wordt.
Hoe ontstaat een kingmaker-situatie?
Kingmaker-situaties doen zich vaak voor in spellen met:
- Directe interactie (zoals aanvallen, blokkeren of handelen)
- Drie of meer spelers, waarbij één speler achterloopt
- Open informatie over de stand of dreiging van anderen
- Laat in het spel — wanneer het voor iemand duidelijk is dat winnen niet meer mogelijk is
Voorbeeld:
In een spel als Risk is Speler C vrijwel verslagen, maar kan nog één aanval doen. Speler C kiest om Speler A aan te vallen in plaats van Speler B, waardoor Speler B vervolgens onbedreigd wint. Speler C is de kingmaker.
Waarom is kingmaking controversieel?
Kingmaker-situaties zorgen vaak voor frustratie, omdat:
- De winst afhankelijk wordt van andermans keuzes, niet van eigen spel
- De verliezende speler nog invloed heeft, maar zonder eigenbelang
- Het spelgevoel kan omslaan in politiek, sentiment of willekeur
- Sommige spelers bewust kingmaken om vrienden te helpen of wraak te nemen
Hoewel het soms onvermijdelijk is, vinden veel spelers het onelegant of oneerlijk als een kingmaker bepaalt wie wint.
Spellen waarin kingmaking vaak voorkomt
- Risk, Diplomacy, Game of Thrones: The Board Game – veel politieke of militaire interactie
- Catan – ruilacties of het plaatsen van de struikrover kunnen doorslaggevend zijn
- Root – door asymmetrie en tempo-verschillen komt kingmaking regelmatig voor
- Cosmic Encounter – door allianties en eindspurtkeuzes
Hoe gaan spellen (of spelers) om met kingmaking?
Spelontwerpers proberen kingmaker-effecten soms te beperken via:
- Verborgen scores of onduidelijke eindcondities
- Mechanismen voor automatische eindes zonder spelerinteractie
- Coöperatieve of solo-varianten zonder competitie
- Beperkte directe interactie (zoals in veel eurogames)
Spelers zelf kunnen kingmaking bespreekbaar maken in hun groep, of vooraf afspraken maken zoals:
- “Speel altijd voor jezelf”
- “Probeer schade te spreiden als je niet kunt winnen”
- “Accepteer het als onderdeel van het spel”
Is kingmaking altijd slecht?
Niet per se. In sommige spellen hoort het bij de beleving: onderhandelen, gunnen, blokkeren. Vooral in thematische of sociale spellen kan het zelfs spannend en dynamisch zijn. Het wordt pas vervelend als het strategisch spel ondermijnt, of als spelers persoonlijke motieven (vriendjespolitiek, spite) laten meespelen.
