Orthogonaal betekent in de context van bordspellen: bewegen of plaatsen in rechte lijnen — omhoog, omlaag, naar links of naar rechts — maar niet schuin. Het verwijst naar beweging of positionering op een rooster of grid waarbij alleen de vier hoofdrichtingen zijn toegestaan.
De term komt uit de wiskunde, waar orthogonaal letterlijk “loodrecht” betekent. In spellen wordt het vooral gebruikt om aan te geven welke richtingen wél of juist niet zijn toegestaan bij bewegen of tellen van afstand.
Hoe werkt orthogonale beweging?
Op een vierkant raster (zoals bij schaak of veel puzzelspellen) betekent orthogonaal:
- ✅ Omhoog (noord)
- ✅ Omlaag (zuid)
- ✅ Links (west)
- ✅ Rechts (oost)
- ❌ Niet diagonaal (dus geen noordwest, noordoost, zuidwest of zuidoost)
Dit beïnvloedt hoe je eenheden beweegt, tegels plaatst of buurvelden telt.
Voorbeelden van spellen met orthogonale regels
- Azul – Bij het scoren tellen alleen orthogonaal aangrenzende tegels
- The Quest for El Dorado – Beweging over het bord is orthogonaal, tenzij anders aangegeven
- Tash-Kalar – Patronen worden gevormd met orthogonale en diagonale structuren
- Cascadia – Sommige doelen tellen alleen orthogonale verbindingen tussen soorten
- Patchwork – Tegels moeten op het raster orthogonaal worden gelegd, niet gedraaid of schuin
In sommige spellen (zoals Kingdomino) wordt orthogonaal ook gebruikt om gelijksoortige tegels te laten verbinden — alleen via rechte zijdes.
Orthogonaal vs. diagonaal
| Richting | Orthogonaal | Diagonaal |
|---|---|---|
| Omhoog | ✅ | ❌ |
| Omlaag | ✅ | ❌ |
| Links | ✅ | ❌ |
| Rechts | ✅ | ❌ |
| Schuin (↗️↙️) | ❌ | ✅ |
Sommige spellen gebruiken beide vormen, maar maken duidelijk onderscheid in de regels.
Waarom is het handig om deze term te kennen?
- Het voorkomt verwarring bij regels over beweging, patroonvorming of telling
- Het helpt je tactisch plannen in rooster-gebaseerde spellen
- Het komt vaak voor zonder uitleg — de term wordt als vanzelfsprekend gebruikt in handleidingen
